निसर्ग संवर्धनाचा संदेश देणारा रत्नागिरीतील वर्तक कुटुंबीयांचा पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव देखावा

रत्नागिरी : कोकणात गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा होत असून, वाड्यावस्त्यांवर भक्तिमय वातावरण निर्माण झाले आहे. गणेशोत्सव आणि कोकणी माणसाचे जिव्हाळ्याचे, भावनिक आणि अतूट नाते आहे. या उत्सवाच्या माध्यमातून भक्तीबरोबरच सामाजिक प्रबोधन करण्याची परंपराही कोकणात पाहायला मिळते. रत्नागिरीतील कुवारबाव येथील वर्तक कुटुंबीय गेल्या १७ वर्षांपासून पर्यावरणपूरक देखावे आणि गणेशमूर्ती साकारत सामाजिक संदेश देण्याचे कार्य करत आहेत.

वर्तक कुटुंबीय आपल्या देखाव्यांच्या निर्मितीसाठी टाकाऊ पुठ्ठे, कागद, नारळाची किशी, शाडू माती, बांबू आदी पर्यावरणपूरक साहित्याचा वापर करतात. या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश देतानाच टाकाऊ वस्तूंचा सर्जनशील वापर कसा करता येतो, याचे उदाहरण ते आपल्या कलाकृतींमधून दाखवून देत आहेत.

यंदाच्या गणेशोत्सवासाठी वर्तक कुटुंबीयांनी नेपाळमध्ये नुकत्याच घडलेल्या प्रलयकारी नैसर्गिक आपत्तीच्या पार्श्वभूमीवर देखावा साकारला आहे. मानवाने विकास साधताना निसर्गाचा समतोल राखणे आवश्यक आहे, हा महत्त्वपूर्ण सामाजिक संदेश या देखाव्यातून देण्यात आला आहे.

‘शाश्वत विकास साधा; मात्र निसर्गाची हानी टाळा’ या विचारावर आधारित या देखाव्यातून पर्यावरण संवर्धनाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. मानवाच्या विकासाच्या प्रक्रियेत निसर्गाचा होणारा ऱ्हास आणि त्याचे संभाव्य परिणाम याबाबत समाजाने जागरूक राहण्याची गरज या कलाकृतीतून व्यक्त होते.

या देखाव्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे शंकराच्या पिंडीतून बाप्पा प्रकट होत असल्याचे चित्रण. भक्तीभाव आणि सामाजिक प्रबोधन यांचा सुंदर संगम या देखाव्यात साधण्यात आला आहे. धार्मिक श्रद्धेला पर्यावरण संवर्धनाच्या विचाराची जोड देत वर्तक कुटुंबीयांनी गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून समाजाला महत्त्वपूर्ण संदेश दिला आहे.

गेली १७ वर्षे पर्यावरणपूरक साहित्याचा वापर करून गणेशमूर्ती आणि देखावे साकारण्याची वर्तक कुटुंबीयांची परंपरा कौतुकास्पद आहे. त्यांच्या या उपक्रमातून गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव न राहता पर्यावरण जागृती आणि सामाजिक बांधिलकीचा प्रभावी माध्यम ठरू शकतो, हे अधोरेखित होते.