खालुबाजाच्या निनादात आंबवली बुद्रुकमध्ये रंगला पारंपरिक दहीहंडी उत्सव

दापोली : तालुक्यातील आंबवली बुद्रुक, पोस्ट केळशी येथे यंदाचा श्रीकृष्ण जन्माष्टमी व दहीहंडी उत्सव कोकणच्या अस्सल ग्रामपरंपरेचा सुगंध जपत अत्यंत उत्साहपूर्ण आणि पारंपरिक वातावरणात साजरा करण्यात आला. आधुनिकतेच्या झगमगाटापासून दूर, खालुबाजा आणि सनईच्या ठेक्यावर, ग्रामदैवताच्या आशीर्वादाने आणि ग्रामस्थांच्या सहभागातून साकारलेला हा उत्सव उपस्थितांसाठी एक वेगळाच सांस्कृतिक अनुभव ठरला.

जन्माष्टमीच्या आदल्या दिवशी गावात श्रीकृष्ण जन्मोत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरा करण्यात आला. यावेळी मुलींनी सादर केलेली पारंपरिक गाणी, नृत्य आणि भजनांनी संपूर्ण वातावरण भक्तिमय झाले. त्यातच खालुबाजाच्या तालाला सनईची साथ लाभल्याने गावच्या मातीत रुजलेली लोककला आणि परंपरेची जिवंत अनुभूती ग्रामस्थांना मिळाली.

दुसऱ्या दिवशी दहीहंडी उत्सवाची सुरुवात पारंपरिक पद्धतीने करण्यात आली. गावातील सर्व ग्रामस्थ, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, युवक तसेच लहान-थोर मंडळींच्या उपस्थितीत प्रथम ग्रामदैवताला गाऱ्हाणे घालण्यात आले. त्यानंतर देवळातून गोविंदा निघाला आणि खालुबाजाच्या ठेक्यावर संपूर्ण गावात उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले.

गावातील प्रत्येक घराच्या अंगणात गोविंदाला थांबविण्यात आले. यावेळी घराघरांतून गोविंदाचे स्वागत करण्यात आले. महिला, बालगोपाल आणि ग्रामस्थांनी उत्स्फूर्त सहभाग घेतल्याने आंबवली बुद्रुकच्या प्रत्येक वाडी-वस्तीला जणू उत्सवाचे स्वरूप प्राप्त झाले होते.

गोविंदाची ही पारंपरिक मिरवणूक अखेर पांडवकालीन श्री विश्वेश्वर मंदिरात पोहोचली. मंदिराच्या साक्षीने आणि ग्रामस्थांच्या उत्स्फूर्त उपस्थितीत मानाची दहीहंडी फोडून उत्सवाची सांगता करण्यात आली.

आंबवली बुद्रुकमधील या दहीहंडी उत्सवाचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे केवळ दहीहंडी फोडण्यापुरता उत्सव मर्यादित राहत नाही, तर गावची श्रद्धा, ग्रामदैवताची परंपरा, लोककला, सामूहिक सहभाग आणि कोकणी संस्कृतीचा वारसा यांचा सुंदर संगम या सोहळ्यात पाहायला मिळतो.

चहुबाजूंनी पसरलेली हिरवळ, पावसाळ्यात नटलेले कोकणचे निसर्गसौंदर्य, गावातील मातीचा सुगंध, घराघरांतून होणारे गोविंदाचे स्वागत आणि त्यावर घुमणारा खालुबाजा-सनईचा पारंपरिक नाद यामुळे यंदाचा दहीहंडी उत्सव अनेकांच्या स्मरणात राहणारा ठरला.

आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगातही आपल्या पूर्वजांनी जपलेल्या परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे काम आंबवली बुद्रुकसारखी अनेक गावे करत आहेत. त्यामुळे हा उत्सव केवळ धार्मिक सोहळा न राहता कोकणच्या समृद्ध लोकसंस्कृतीचे आणि ग्रामएकतेचे दर्शन घडविणारा उत्सव ठरला.

खालुबाजाच्या प्रत्येक ठोक्यात कोकणची माती होती, सनईच्या सुरांत गावची संस्कृती होती आणि गोविंदाच्या प्रत्येक पावलात पिढ्यान्‌पिढ्या जपलेली श्रद्धा होती—असा अविस्मरणीय अनुभव आंबवली बुद्रुकच्या दहीहंडी उत्सवाने यंदाही दिला.